Thủ Tục Xin Thay Đổi, Hủy Bỏ Biện Pháp Ngăn Chặn Hình Sự 2026 – Tạm Giam, Bảo Lĩnh, Cấm Đi Khỏi Nơi Cư Trú

Khi người thân bị áp dụng biện pháp ngăn chặn hình sự như tạm giam, nhiều gia đình chỉ biết chờ đợi mà không biết rằng pháp luật cho phép đề nghị thay đổi sang biện pháp ít nghiêm khắc hơn (bảo lĩnh, đặt tiền bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú) hoặc hủy bỏ hoàn toàn nếu có căn cứ phù hợp — đây là nội dung thủ tục thay đổi hủy bỏ biện pháp ngăn chặn hình sự mà nhiều gia đình quan tâm.

Bài viết này, do Công ty Luật Chính Danh biên soạn, giải thích các loại biện pháp ngăn chặn theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và thủ tục đề nghị thay đổi, hủy bỏ.

Biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự là gì?

Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng đối với người bị buộc tội nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa hành vi bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ, tiếp tục phạm tội hoặc gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án. Đây KHÔNG phải là hình phạt — một người bị tạm giam vẫn được coi là chưa có tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.

Các loại biện pháp ngăn chặn theo luật hiện hành

Theo Chương VII Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các biện pháp ngăn chặn gồm:

• Giữ người trong trường hợp khẩn cấp;
• Bắt (bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bắt người phạm tội quả tang, bắt bị can/bị cáo để tạm giam, bắt người bị truy nã);
• Tạm giữ;
• Tạm giam — biện pháp nghiêm khắc nhất, hạn chế quyền tự do đi lại của người bị buộc tội trong một khoảng thời gian;
• Bảo lĩnh (Điều 121) — cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân đứng ra nhận bảo lĩnh để bị can, bị cáo được tại ngoại;
• Đặt tiền để bảo đảm (Điều 122) — bị can, bị cáo hoặc người thân đặt một khoản tiền để được tại ngoại;
• Cấm đi khỏi nơi cư trú (Điều 123);
• Tạm hoãn xuất cảnh.

Trong số này, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm và cấm đi khỏi nơi cư trú là các biện pháp ít nghiêm khắc hơn tạm giam, thường được luật sư đề nghị áp dụng thay thế khi có đủ căn cứ.

Khi nào được thay đổi biện pháp ngăn chặn?

Theo Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án thay thế biện pháp ngăn chặn đang áp dụng bằng biện pháp khác khi xét thấy mức độ nghiêm khắc của biện pháp đang áp dụng không còn phù hợp. Một số căn cứ thực tế thường được luật sư viện dẫn khi đề nghị thay thế tạm giam bằng biện pháp ít nghiêm khắc hơn:

• Bị can, bị cáo có nơi cư trú rõ ràng, có nhân thân tốt, phạm tội lần đầu, ít nghiêm trọng;
• Có người thân đủ điều kiện đứng ra bảo lĩnh hoặc có khả năng đặt tiền bảo đảm;
• Bị can, bị cáo là phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, là người già yếu, người bị bệnh nặng;
• Đã thu thập đủ chứng cứ cần thiết, không còn nguy cơ bị can tiêu hủy chứng cứ, thông cung với người khác.

Khi nào được hủy bỏ biện pháp ngăn chặn?

Theo Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, biện pháp ngăn chặn được hủy bỏ khi thuộc một trong các trường hợp:

• Quyết định không khởi tố vụ án hình sự;
• Đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án;
• Đình chỉ điều tra đối với bị can, đình chỉ vụ án đối với bị can;
• Bị cáo được Tòa án tuyên không có tội, miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt, hình phạt tù nhưng được hưởng án treo, hoặc hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ;
• Xét thấy không còn cần thiết áp dụng biện pháp ngăn chặn.

Đối với biện pháp ngăn chặn do Viện kiểm sát phê chuẩn trong giai đoạn điều tra, việc hủy bỏ hoặc thay thế phải do Viện kiểm sát quyết định; trong thời hạn 10 ngày trước khi hết thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn (trừ tạm giam do Viện kiểm sát phê chuẩn), cơ quan đã đề nghị áp dụng phải thông báo cho Viện kiểm sát để xem xét quyết định.

Thủ tục thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn hình sự

Quy trình thực tế thường gồm các bước:

• Bước 1: Luật sư/gia đình chuẩn bị đơn đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, nêu rõ căn cứ pháp lý và tình tiết thực tế;
• Bước 2: Kèm theo tài liệu chứng minh (giấy xác nhận nơi cư trú, giấy tờ chứng minh nhân thân tốt, giấy tờ về người nhận bảo lĩnh, khả năng tài chính để đặt tiền bảo đảm, giấy tờ y tế nếu có bệnh…);
• Bước 3: Gửi đơn đến cơ quan đang thụ lý vụ án (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án tùy giai đoạn tố tụng);
• Bước 4: Theo dõi, làm việc trực tiếp với cơ quan có thẩm quyền để giải trình, bổ sung tài liệu nếu được yêu cầu.

Vai trò của luật sư trong thủ tục thay đổi hủy bỏ biện pháp ngăn chặn hình sự

Theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa có quyền đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế. Với kinh nghiệm từng công tác tại Viện Kiểm sát và Tòa án nhân dân TP. Hà Nội, Luật sư Phạm Văn Duẩn và Công ty Luật Chính Danh hỗ trợ:

• Đánh giá khả năng thành công của việc đề nghị thay đổi/hủy bỏ biện pháp ngăn chặn dựa trên hồ sơ, tình tiết cụ thể;
• Soạn thảo đơn đề nghị, thu thập tài liệu chứng minh căn cứ;
• Làm việc trực tiếp với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị can, bị cáo và gia đình.

Xem thêm: Luật sư bào chữa cho bị can trong giai đoạn điều tra và thẩm quyền xét xử hình sự tại Đồng Nai 2026.

Câu hỏi thường gặp

Tạm giam có phải là hình phạt không?

Không. Tạm giam là biện pháp ngăn chặn nhằm bảo đảm việc điều tra, truy tố, xét xử, không phải hình phạt. Người bị tạm giam vẫn được coi là chưa có tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.

Gia đình có thể xin bảo lĩnh cho bị can không?

Có. Theo Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thể nhận bảo lĩnh để bị can, bị cáo được tại ngoại nếu đáp ứng điều kiện luật định và cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Đặt tiền để bảo đảm là gì?

Là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam, theo đó bị can, bị cáo hoặc người thân đặt một khoản tiền theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền để bảo đảm bị can, bị cáo có mặt theo giấy triệu tập (Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).

Bao lâu thì được xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn?

Pháp luật không ấn định một mốc thời gian cố định để tự động xem xét — thủ tục thay đổi hủy bỏ biện pháp ngăn chặn hình sự diễn ra khi có đơn đề nghị kèm căn cứ phù hợp, hoặc khi cơ quan tố tụng chủ động xét thấy không còn cần thiết áp dụng biện pháp đang dùng.

Luật sư có thể làm gì trong thủ tục thay đổi hủy bỏ biện pháp ngăn chặn hình sự để giúp thân chủ được tại ngoại sớm hơn?

Luật sư đánh giá căn cứ pháp lý, thu thập tài liệu chứng minh nhân thân, hoàn cảnh, sức khỏe, khả năng bảo lĩnh/đặt tiền, soạn đơn đề nghị và làm việc trực tiếp với cơ quan tố tụng để đẩy nhanh quá trình xem xét.