Luật Sư Bào Chữa Cho Bị Can Trong Giai Đoạn Điều Tra 2026 – Quyền Lợi Cần Biết

Dịch vụ luật sư bào chữa bị can giai đoạn điều tra là quyền quan trọng nhưng nhiều gia đình bị can chỉ nghĩ đến khi vụ án đã chuyển sang giai đoạn truy tố, xét xử — khi đó nhiều tình tiết bất lợi đã hình thành từ các buổi hỏi cung, lấy lời khai ban đầu. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa được quyền tham gia rất sớm, ngay từ khi một người bị bắt hoặc bị tạm giữ.

Bài viết dưới đây, do Công ty Luật Chính Danh biên soạn, giúp bạn hiểu rõ quyền của bị can và vai trò cụ thể của luật sư trong giai đoạn then chốt này.

Giai đoạn điều tra trong vụ án hình sự là gì? (Vai trò của luật sư bào chữa bị can giai đoạn điều tra)

Điều tra là giai đoạn tố tụng do Cơ quan điều tra (Công an) tiến hành, nhằm thu thập chứng cứ, xác định có hay không hành vi phạm tội, ai là người thực hiện, tính chất, mức độ thiệt hại… để làm căn cứ cho Viện kiểm sát quyết định truy tố hoặc đình chỉ vụ án.

Đây thường là giai đoạn dài nhất, nhiều tình tiết bất lợi hoặc có lợi cho người bị buộc tội được hình thành nhất, và cũng là giai đoạn dễ xảy ra sai sót, bức cung, mớm cung nếu không có người giám sát độc lập.

Luật sư được tham gia bào chữa từ thời điểm nào?

Theo Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can. Tuy nhiên, luật cũng cho phép tham gia sớm hơn trong các trường hợp:

• Trường hợp bắt hoặc tạm giữ: luật sư được tham gia từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ — tức là rất sớm, ngay cả trước khi có quyết định khởi tố bị can chính thức.
• Vụ án xâm phạm an ninh quốc gia cần giữ bí mật điều tra: Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để luật sư tham gia từ khi kết thúc điều tra (trường hợp đặc biệt, ít gặp trong thực tế dân sự).

Đây là điểm nhiều gia đình bị can bỏ lỡ: chờ đến khi có quyết định khởi tố bị can mới đi tìm luật sư, trong khi thực tế có thể mời luật sư ngay từ khi người thân bị mời “làm việc”, bị tạm giữ hành chính hoặc hình sự.

Quyền của bị can trong giai đoạn điều tra

Theo Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bị can có các quyền quan trọng như:

• Được biết lý do mình bị khởi tố;
• Được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ;
• Trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội;
• Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu;
• Tự bào chữa, nhờ người bào chữa;
• Đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu được số hóa liên quan đến việc buộc tội, gỡ tội hoặc bản sao tài liệu khác liên quan đến việc bào chữa sau khi kết thúc điều tra;
• Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Trên thực tế, nhiều bị can không biết mình có quyền không trả lời ngay hoặc có quyền yêu cầu luật sư có mặt, dẫn đến những lời khai bất lợi ngay trong buổi làm việc đầu tiên.

Luật sư bào chữa được làm những gì trong giai đoạn điều tra?

Theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa có quyền:

• Gặp, hỏi người bị bắt, bị tạm giữ, bị can;
• Có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung bị can và nếu được cơ quan điều tra đồng ý thì được hỏi người bị bắt, bị tạm giữ, bị can; sau mỗi lần lấy lời khai/hỏi cung, luật sư có thể hỏi thêm để làm rõ tình tiết;
• Có mặt trong hoạt động đối chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói và hoạt động điều tra khác theo quy định;
• Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật; đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế;
• Thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu;
• Đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án sau khi kết thúc điều tra;
• Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Sự có mặt của luật sư trong các buổi hỏi cung là một trong những “lá chắn” quan trọng nhất giúp giám sát tính hợp pháp của quá trình lấy lời khai, hạn chế nguy cơ bức cung, mớm cung hoặc ghi biên bản sai lệch ý chí của bị can.

Vì sao nên mời luật sư bào chữa bị can giai đoạn điều tra càng sớm càng tốt?

Nhiều gia đình có tâm lý “chờ xem tình hình thế nào rồi mới thuê luật sư” — đây là quan niệm khiến không ít vụ án gặp bất lợi ngay từ đầu. Mời luật sư sớm mang lại lợi thế:

• Được tư vấn về quyền im lặng, quyền không tự buộc tội mình trước buổi hỏi cung đầu tiên, thay vì sau khi lời khai bất lợi đã được ghi vào biên bản;
• Luật sư có thể đề nghị thay đổi/hủy bỏ biện pháp ngăn chặn (tạm giam) ngay khi có căn cứ, rút ngắn thời gian bị hạn chế tự do;
• Kịp thời thu thập, bảo quản chứng cứ có lợi trước khi chứng cứ bị mất, bị tiêu hủy hoặc nhân chứng thay đổi lời khai;
• Giám sát tính hợp pháp của toàn bộ quá trình điều tra ngay từ những bước đầu tiên.

Quy trình Luật Chính Danh hỗ trợ bào chữa giai đoạn điều tra

Với kinh nghiệm từng công tác tại Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân TP. Hà Nội, Luật sư Phạm Văn Duẩn cùng đội ngũ Công ty Luật Chính Danh hỗ trợ thân chủ ngay từ giai đoạn điều tra theo quy trình:

• Bước 1: Tiếp nhận thông tin, tư vấn nhanh qua điện thoại/Zalo khi người thân vừa bị mời làm việc, bị tạm giữ;
• Bước 2: Làm thủ tục đăng ký bào chữa với Cơ quan điều tra/Viện kiểm sát;
• Bước 3: Gặp, trao đổi trực tiếp với bị can; có mặt trong các buổi hỏi cung, lấy lời khai;
• Bước 4: Thu thập chứng cứ, tài liệu có lợi; đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn nếu có căn cứ;
• Bước 5: Đồng hành xuyên suốt sang giai đoạn truy tố, xét xử.

Xem thêm về tiêu chí lựa chọn luật sư hình sự giỏi và bài về thẩm quyền xét xử hình sự tại Đồng Nai 2026.

Câu hỏi thường gặp

Gia đình có được mời luật sư ngay khi người thân bị công an mời lên làm việc không?

Có. Nếu người đó bị bắt hoặc bị tạm giữ, luật sư được tham gia tố tụng ngay từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ, không cần chờ đến khi có quyết định khởi tố bị can.

Bị can có quyền im lặng không, có bắt buộc phải khai báo không?

Bị can có quyền trình bày lời khai, trình bày ý kiến nhưng không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội (Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).

Luật sư có được ngồi cùng trong buổi hỏi cung không?

Có. Người bào chữa có quyền có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung bị can theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trừ một số trường hợp đặc biệt liên quan an ninh quốc gia.

Chi phí thuê luật sư bào chữa bị can giai đoạn điều tra là bao nhiêu?

Chi phí phụ thuộc tính chất, mức độ phức tạp của vụ án, giai đoạn tố tụng và phạm vi công việc. Liên hệ trực tiếp 0907 399 266 để được báo phí cụ thể sau khi trao đổi sơ bộ về vụ việc.

Nếu chưa có quyết định khởi tố bị can, luật sư có tư vấn được không?

Có. Dịch vụ luật sư bào chữa bị can giai đoạn điều tra có thể tư vấn, hỗ trợ ngay ở giai đoạn người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, trước cả khi có quyết định khởi tố bị can, giúp thân chủ hiểu rõ quyền của mình khi làm việc với cơ quan điều tra.