Có 4 hình thức lập di chúc bằng văn bản và 1 hình thức di chúc miệng (chỉ dùng trong trường hợp đặc biệt). Theo Điều 627 và Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản gồm: không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng và có chứng thực. Hình thức nào cũng phải đủ điều kiện về năng lực, sự tự nguyện và nội dung. Tài sản càng lớn, gia đình càng phức tạp thì càng nên chọn hình thức có công chứng.
Bài viết dành cho người dân tại thành phố Đồng Nai (khu vực Biên Hòa, Trấn Biên, Long Thành, Nhơn Trạch, Trảng Bom) đang cân nhắc lập di chúc. Nội dung dựa trên Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng 2024 (hiệu lực từ 01/7/2025).
Mục lục
Các hình thức lập di chúc theo luật
Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 chia di chúc thành hai nhóm: bằng văn bản và bằng miệng. Điều 628 chia tiếp di chúc bằng văn bản thành bốn loại. Hiểu đúng bốn loại này giúp bạn chọn cách lập vừa an toàn, vừa tiết kiệm thời gian.
Sơ đồ 4 hình thức lập di chúc bằng văn bản
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Không người làm chứng | Có người làm chứng | Công chứng | Chứng thực |
|---|---|---|---|---|
| Ai tham gia | Chỉ người lập | Người lập + người làm chứng | Người lập + công chứng viên | Người lập + cán bộ chứng thực |
| Tự viết được không | Phải tự viết | Tự viết hoặc nhờ viết hộ | Có thể soạn trước hoặc nhờ soạn | Có thể soạn trước hoặc nhờ soạn |
| Rủi ro bị kiện vô hiệu | Cao | Trung bình | Thấp | Thấp đến trung bình |
| Phù hợp | Tài sản đơn giản, gia đình hòa thuận | Người không tự viết được | Nhà đất, tài sản lớn, gia đình phức tạp | Người ở xa văn phòng công chứng |
Chi phí công chứng, chứng thực và thù lao soạn thảo thay đổi theo giá trị tài sản và từng đơn vị. Bạn nên hỏi trực tiếp nơi thực hiện trước khi đến.
Điều kiện để di chúc hợp pháp
Dù chọn hình thức nào, di chúc chỉ hợp pháp khi đủ các điều kiện sau (Điều 630 và Điều 631):
- Người lập minh mẫn, sáng suốt khi lập; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
- Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Hình thức không trái quy định của luật.
- Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi lập di chúc phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý bằng văn bản.
- Có ngày, tháng, năm lập; họ tên và nơi cư trú của người lập; họ tên người hưởng di sản; di sản và nơi có di sản.
- Không viết tắt hay dùng ký hiệu; nhiều trang thì mỗi trang đánh số và có chữ ký hoặc điểm chỉ; chỗ tẩy xóa, sửa chữa phải có chữ ký của người lập hoặc người làm chứng.
Ai được và không được làm chứng
Theo Điều 632, những người sau không được làm chứng: người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc; người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc; người chưa đủ 18 tuổi hoặc không có năng lực hành vi dân sự. Vì vậy, đừng nhờ con cái, anh chị em hoặc người sắp hưởng tài sản làm chứng. Hãy chọn người ngoài, đủ tuổi, hiểu biết và không có lợi ích liên quan.
Di chúc miệng: khi nào hợp pháp
Di chúc miệng chỉ được thừa nhận trong tình huống đặc biệt (Điều 629):
- Người lập đang bị cái chết đe dọa đến tính mạng và không thể lập di chúc bằng văn bản.
- Người đó thể hiện ý chí cuối cùng trước ít nhất 02 người làm chứng; những người này ghi chép lại, cùng ký hoặc điểm chỉ ngay sau đó.
- Trong 05 ngày làm việc kể từ khi thể hiện ý chí, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
- Sau 03 tháng kể từ thời điểm lập, nếu người lập còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Cách chọn hình thức phù hợp
| Tình huống | Hình thức nên cân nhắc |
|---|---|
| Có nhà đất, sổ đỏ, tài sản giá trị lớn | Di chúc có công chứng |
| Gia đình có con riêng, nhiều dòng con, quan hệ phức tạp | Công chứng, kèm tư vấn luật sư trước khi lập |
| Người cao tuổi, sức khỏe yếu, không tự viết được | Có người làm chứng hoặc công chứng tại nhà theo quy định |
| Tài sản nhỏ, người thừa kế rõ ràng, đồng thuận | Tự viết tay, nhưng nên kiểm tra lại với luật sư |
| Tình trạng nguy kịch, không kịp lập văn bản | Di chúc miệng theo Điều 629 |
Lưu ý quan trọng: dù di chúc ghi thế nào, một số người vẫn được hưởng phần tối thiểu bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật (Điều 644). Soạn di chúc bỏ qua nhóm này dễ bị kiện đòi chia lại.
Lưu giữ, sửa đổi và hủy di chúc
- Sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ: người lập có quyền thực hiện bất cứ lúc nào (Điều 640). Di chúc mới nên ghi rõ hủy di chúc cũ.
- Lưu giữ: theo Luật Công chứng 2024 (hiệu lực 01/7/2025), người lập có thể gửi tổ chức hành nghề công chứng lưu giữ; tổ chức niêm phong di chúc trước mặt người lập và cấp giấy nhận lưu giữ. Việc công bố di chúc đang lưu giữ thực hiện theo quy định của Chính phủ; bạn nên hỏi lại văn bản hướng dẫn mới nhất trước khi làm.
- Giữ ở nhà: cất nơi an toàn và báo cho một người đáng tin biết vị trí, tránh mất hoặc bị hủy.
Những sai sót làm di chúc vô hiệu
- Nhờ người thừa kế hoặc người có lợi ích làm chứng.
- Viết tắt, tẩy xóa không ký xác nhận, thiếu ngày tháng hoặc chữ ký.
- Mô tả di sản mơ hồ, không ghi rõ thửa đất, số giấy chứng nhận hay nơi có tài sản.
- Định đoạt tài sản chung của vợ chồng như tài sản riêng của mình.
- Lập khi sức khỏe tinh thần yếu mà không có xác nhận hoặc người làm chứng đáng tin.
- Bỏ qua người được hưởng phần tối thiểu theo Điều 644.
Cần soạn hoặc rà soát di chúc?
Công ty Luật Chính Danh tư vấn ban đầu miễn phí, hỗ trợ soạn di chúc và đi cùng bạn đến nơi công chứng. Thông tin được bảo mật tuyệt đối.
Hotline/Zalo: 0907 399 266 | 8/4 Nguyễn Du, KP. Bình Thành, P. Trấn Biên, TP. Đồng Nai. Xem thêm: dịch vụ lập di chúc, di chúc viết tay có giá trị không, có nên lập di chúc sớm, khai nhận di sản thừa kế, sang tên sổ đỏ thừa kế, tư vấn thừa kế miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc không công chứng có hợp pháp không?
Có, nếu đáp ứng điều kiện của Bộ luật Dân sự 2015. Di chúc tự viết, tự ký (không có người làm chứng) vẫn là một trong các loại di chúc bằng văn bản theo Điều 628. Điều kiện là người lập minh mẫn, tự nguyện, nội dung không trái luật và đủ các nội dung bắt buộc theo Điều 631.
Lập di chúc ở đâu tại thành phố Đồng Nai?
Có thể đến tổ chức hành nghề công chứng (văn phòng công chứng) hoặc UBND cấp xã, phường có thẩm quyền chứng thực, tùy loại di chúc. Nên gọi hỏi trước về hồ sơ, vì thủ tục có thể khác nhau giữa các nơi và theo từng thời điểm.
Di chúc miệng có giá trị không?
Chỉ trong trường hợp đặc biệt. Theo Điều 629, người lập phải đang bị cái chết đe dọa đến tính mạng và không thể lập di chúc bằng văn bản. Nếu sau 03 tháng người đó vẫn sống, minh mẫn thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Ai không được làm chứng cho di chúc?
Theo Điều 632, người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc, người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc, và người chưa đủ 18 tuổi hoặc không có năng lực hành vi dân sự đều không được làm chứng.
Đã lập di chúc rồi có đổi ý được không?
Được. Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc vào bất cứ lúc nào (Điều 640). Khi lập di chúc mới, nên ghi rõ việc hủy di chúc cũ để tránh tranh chấp về sau.
Di chúc có thể bỏ qua con hoặc vợ/chồng không?
Không hoàn toàn. Điều 644 quy định một số người (như con chưa thành niên, cha mẹ, vợ/chồng, con thành niên mà không có khả năng lao động) vẫn được hưởng phần tối thiểu bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, dù di chúc không cho họ hưởng, trừ trường hợp luật loại trừ.
Nguồn pháp lý tham khảo
- Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 624–644)
- Luật Công chứng 2024 (hiệu lực từ 01/7/2025), Điều 61 về lưu giữ di chúc.
Miễn trừ trách nhiệm: bài viết mang tính tham khảo chung, không thay thế tư vấn cho từng trường hợp cụ thể. Vui lòng liên hệ luật sư trước khi lập hoặc thay đổi di chúc.